ამბავი ავთანდილისა, ასმათს რომ ეუბნების ქვაბშიგან
ავთანდილი ცხენზე ამხედრდა და გამოქვაბულს მიადგა. კარი გაღებული დახვდა. ასმათი უცხო ადამიანის დანახვისას კივილით გაიქცა. ავთანდილი ცხენიდან ჩამოხტა და ქალი შეიპყრო. ქალი ყვირილით უხმობდა საშველად ვინმე ტარიელს. ავთანდილი ამშვიდებდა და ეხვეწებოდა, - არაფერს დაგიშავებ, მხოლოდ იმ მოყმის ამბავი მითხარიო. ქალი უარს ეუბნებოდა. რაკი ავთანდილი ვერაფერს გახდა, განრისხდა და ასმათს ყელზე დანა დააბჯინა.
„გიჯობს, მითხრა, ამის მეტი მართ აღარა არ გაწყინო,
თვარა, ღმერთმან მტერი ჩემი მოკლას, ვითა მოგაკვდინო.“
მოდით, ავთანდილის ეს ქცევა განვსაჯოთ.
დამეთანხმებით, ავთანდილის ეს საქციელი არაა მაინც და მაინც ლამაზი. მაგრამ ამ ეპიზოდშიც ნათლად ჩანს რუსთველის ჯანსაღი, რეალისტური დამოკიდებულება თავისი საყვარელი გმირების მიმართ. ავთანდილს რომ ამდენი ძებნის შემდეგ ახლაც ვერაფერი გაეგო, იგი, რა თქმა უნდა, ძალიან აღელდებოდა და წონასწორობას დაკარგავდა. ეს კი, ცხადია, სრულიად ბუნებრივი რეაქცია იქნებოდა. რუსთველის მიერ შექმნილი ლიტერატურული პერსონაჟები რეალური ცხოვრებისეული თვისებების მქონე ადამიანები არიან და არა რაღაც იდეალური თვისებების მქონე გმირები, როგორც ეს, ჩვეულებრივ, იმ ეპოქის ლიტერატურულ თხზულებებშია.
ახლა ისევ შინაარსს დავუბრუნდეთ.
ავთანდილმა ქალი მაინც ვერ გატეხა. თუ მომკლავ, არ ვინაღვლებ, ამდენ ჭირ-ვარამს მაინც გადამარჩენო, - უთხრა მან ავთანდილს.
რაკი მუქარითაც ვერაფერს გახდა, ავთანდილმა ქალს ხელი გაუშვა და საგონებელში ჩავარდნილმა ტირილი დაიწყო. ქალს, შეეტყო, ოდნავ გული მოულბა. ავთანდილმა ეს რომ დაინახა, კვლავ დაუწყო ხვეწნა, თან სინანულით უთხრა, ცუდად მოგექეცი და გაგარისხე, მაგრამ მიჯნურის შებრალებაა საჭიროო.
„თავი ჩემი სამსახურად თუცა ავად მოგაწონე,
მიჯნურისა შებრალება ხამს, ესეცა გაიგონე“.
ასმათმა სიტყვა „მიჯნური“ რომ გაიგონა, გული ამოუჯდა და მწარედ ატირდა. ავთანდილს ამით კიდევ უფრო მოეცა გული.
კვლა უთხრა: „დაო, მიჯნური მტერთაცა შეებრალების,
ესეცა იცი, სიკვდილსა თვით ეძებს, არ ეკრძალების“.
მერე კი ისიც უთხრა, რომ იმ მოყმის ამბავის გასაგებად იყო გამოგზავნილი თავისი მიჯნურის მიერ.
„ვარ მიჯნური, ხელი ვინმე, გაუძლებლად სულთა დგმისად,
ჩემმან მზემან გამომგზავნა საძებარად იმა ყმისად“.
ამ სიტყვებმა ასმათს საბოლოოდ მოულბო გული. მაგრამ ავთანდილს მოსთხოვა, თუ მისი ამბავის გაგება გინდა, ისე მოიქეცი, როგორც მე გეტყვი, ხოლო თუ ჩემს მოთხოვნას არ შეასრულებ, ვერაფერს მიაღწევო.
ავთანდილმა მიუგო, სხვა რა გზა მაქვს, თუ არა ის, რომ შენ დაგემორჩილოო, და ამის დასადასტურებლად ერთი არაკიც კი უამბო:
ყმამან უთხრა: „ეგე საქმე ამას ჰგავსო, არა სხვასა:
ორნი კაცნი მოვიდოდეს სადაურნი სადმე გზასა,
უკანამან წინა ნახა ჩავარდნილი შიგან ჭასა.
ზედა მიდგა, ჩაჰყიოდა, ტირს, იზახის ვაგლახ-ვასა,
ეგრე უთხრა: „ამხანაგო, იყავ მანდა, მომიცდიდე,
წავალ თოკთა მოსახმელად, მწადსო, თუმცა ამოგზიდე.“
მას ქვეშეთსა გაეცინნეს, გაუკვირდა მეტად კიდე,
შემოჰყივლა: „არ გელოდე, სად გაგექცე, სად წავიდე?“
ამ არაკის თქმით ავთანდილმა კიდევ უფრო კეთილად განაწყო ასმათი. მან ავთანდილს გაუმხილა იმ უცხო მოყმის სახელი - ტარიელი, მაგრამ მისი ამბავის მოყოლაზე მაინც უარი უთხრა. შევეცდები, ისე მოვახერხო, რომ მან თვითონ გიამბოს თავისი ამბავი; აქ დაგმალავ, შევეხვეწები, რომ შეგხვდეს და არაფერი დაგიშავოს, მაგრამ არ ვიცი, მალე მოვა თუ დიდი ხნის მერეო.
სწორედ ამ დროს დაინახეს, რომ ტარიელი ბრუნდებოდა. ქალმა სასწრაფოდ დამალა ავთანდილი და ტარიელს შეეგება. ავთანდილი მალულად ადევნებდა თვალს მათ. ტარიელმა და ასმათმა ერთხანს ისევ იტირეს, შემდეგ გამოქვაბულში შევიდნენ. ტარიელს ასმათმა ვეფხის ტყავი დაუგო, შემდეგ შემწვარი ხორცი შესთავაზა, მაგრამ ტარიელმა ჭამა ვერ შეძლო. მერე ცოტა ხნით წაიძინა, მაგრამ უეცრად წამოიჭრა და ხმამაღლა ბორგვა დაიწყო. ქალიც ტირილით აჰყვა. რად დაბრუნდი ასე მალეო, - ჰკითხა ტარიელს. ტარიელმა უპასუხა, - ერთი მეფე ნადირობდა, ბევრი მხლებელი ჰყავდა, თავი ავარიდე და ტყეში დავიმალე, რადგან ადამიანების ნახვა მაშმაგებსო. თუ ისინი წავლენ, მეც ხვალ დილით წავალო.
ასმათმა მოხერხებულად გამოიყენა ტარიელის ნაამბობი:
ქალსა ცრემლი გარდმოცვივდა ასნაკეცი, ბევრის-ბევრად,
მოახსენა: „მხეცთა თანა იარები მარტო ტევრად,
არას კაცსა არ იახლებ საუბრად და შემაქცევრად,
მას მაგითა ვერას არგებ, დღეთა შენთა ცუდად ლევ რად?
ყოვლი პირი ქვეყანისა ერთობ სრულად მოგივლია,
ერთი კაცი შემაქცევრად შენად ვითა დაგელია?
გეახლოს და არ გაჰშმაგდე, თუცა ჭირი არ გაკლია,
შენ მოჰკვდე და იგი წახდეს, ესე შენთვის რა მადლია?“
ტარიელმა უპასუხა, - ჩემი ჭირის განკურნება არავის შეუძლია, ასეთი ადამიანი არ არსებობს; მე შენს გარდა არავინ მყავსო.
ასმათმა მიუგო, - არა გყავს, მაგრამ უნდა მოძებნო, შენ კი მხოლოდ ნადირთა შორის გინდა ყოფნაო.
ტარიელს გაუკვირდა, ასე რატომ ეხვეწებოდა ასმათი:
ყმამან უთხრა: „რას მენუკვი, არა ვიცი, გამიცხადე.
კაცი ჩემად სამსახურად უღმრთოდ მემცა ვით დავბადე!
ღმერთსა ჩემი უბედობა უნდა, მემცა რას ვეცადე!
განაღამცა გავნადირდი, თავი ასრე გავიხადე.“
მაშინ ასმათმა ფიცი დაადებინა, რომ თუ იგი ასეთ ადამიანს მოგვრიდა, მისთვის არაფერი დაეშავებინა. ტარიელი დათანხმდა.
აი, ასე ოსტატურად მოახერხა ასმათმა, ტარიელისაგან ავთანდილთან შეხვედრის თანხმობა მიეღო.