სანამ დავიწყებდეთ
სანამ დავიწყებდეთ „ვეფხისტყაოსნის“ შინაარსის გაცნობას, მინდა წინასწარ გითხრა შემდეგი:
მე თანმიმდევრობით გაგაცნობ პოემის ყველა თავის შინაარსს. ყოველი თავის შინაარსის გაცნობისას განგიმარტავ ყველაფერს, რაც შენთვის შეიძლება ძნელად გასაგები იყოს. ამის შემდეგ შენ უნდა წაიკითხო ეს თავი ამ განმარტებების გათვალისწინებით.
აჯობებს, გამოიყენო „ვეფხისტყაოსნის“ სასკოლო გამოცემა, რადგან მასში ყოველი თავის ბოლოს სტროფების მიხედვით ახსნილია ძნელად გასაგები სიტყვები და ფრაზები. თუ შენ სხვა რომელიმე გამოცემას გამოიყენებ, შეამჩნევ, რომ სხვადასხვა გამოცემაში სტროფების ნუმერაცია შეიძლება სხვადასხვა იყოს. ეს გამოწვეულია შემდეგი მიზეზით:
„ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტს ჩვენამდე თვით რუსთველის ხელნაწერით არ მოუღწევია. ჩვენამდე მოღწეულია მხოლოდ გვიანი საუკუნეების ხელნაწერები. ამ ხელნაწერებში გადამწერებს პოემის ტექსტში შეტანილი აქვთ თავისი ან სხვისი შეთხზული სტროფები (ვითომდაც პოემის გაუმჯობესების მიზნით), ამიტომ ხელნაწერები ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან სტროფების მიმდევრობითაც და რაოდენობითაც.
ჩანართი სტროფების ამოცნობა ზოგჯერ ძალიან ადვილია დაბალი მხატვრული დონის გამო, მაგრამ ზოგჯერ ძალიან ძნელია, იმდენად ჰგავს რუსთველის მიერ დაწერილს. ამიტომ მათ ზოგი გამომცემელი რუსთველის დაწერილად მიიჩნევს და პოემის ტექსტში შეაქვს. ეს, ცხადია, იწვევს ნუმერაციის სხვადასხვაობას.
გარდა სტროფების ნუმერაციის სხვადასხვაობისა, „ვეფხისტყაოსნის“ სხვადასხვა გამოცემაში შეამჩნევ, რომ ერთი და იგივე სტროფში ესა თუ ის სიტყვა სხვადასხვანაირად არის დაბეჭდილი.
საქმე ისაა, რომ ძველად „ვეფხისტყაოსნის“ ზოგიერთი გადამწერი გადაწერისას ზოგიერთ სიტყვას არასწორად კითხულობდა, ან თვითნებურად ცვლიდა (ალბათ ტექსტის გაუმჯობესების მიზნით). ამიტომ სხვადასხვა ხელნაწერში ზოგიერთი სიტყვა სხვადასხვანაირად იკითხება. სპეციალისტები ცდილობენ იმის ამოცნობას, თუ რომელი სიტყვა თუ ფრაზაა ნამდვილად რუსთველის. ამისდამიხედვით, პოემის სხვადასხვა გამოცემაშიც სხვადასხვა ვარიანტი შეიძლება შეგხვდეთ. ამიტომ ასეთ განსხვავებებს როცა შეამჩნევ, ნუ იფიქრებ, რომ ეს აუცილებლად ბეჭდვის დროს გაპარული შეცდომაა.
საერთოდ, „ვეფხისტყაოსნის“ საკითხებს სწავლობს მეცნიერების ერთ-ერთი დარგი, რომელსაც ჰქვია რუსთველოლოგია. მის ერთ-ერთ მთავარ მიზანს წარმოადგენს „ვეფხისტყაოსნის“ ტექსტის აღდგენა იმ სახით, როგორითაც რუსთველს შეიძლებოდა ჰქონოდა დაწერილი.
ერთი სიტყვით, თუ სასკოლო გამოცემა არა გაქვს, რა თქმა უნდა, შეგიძლია ისარგებლო სხვა ნებისმიერი გამოცემით, მაგრამ უნდა გაითვალისწინო სტროფთა რაოდენობისა და ნუმერაციის, აგრეთვე ცალკეული სიტყვებისა და ფრაზების სხვადასხვაობა.