წიგნი ავთანდილისა ფატმანის პასუხად მიწერილი
ავთანდილიც, ჩვენს შორის დარჩეს და, კაი მატყუარა ყოფილა! ერთხელ როსტევან მეფე მოატყუა, - სამეფო საქმეებზე მივდივარო, არადა უცხო მოყმის საძებნელად წავიდა, ახლა საბრალო ფატმანს ატყუებს - შენ დამასწარი თქმა, თორემ მე უფრო ვგიჟდები შენზეო.
მიუწერა: „წავიკითხე შენი წიგნი, ჩემი ქება,
შენ მომასწარ, თვარა შენგან მე უფრო მჭირს ცეცხლთა დება;
შენცა გინდა, მეცა მინდა გაუწყვედლად შენი ხლება,
შეყრა არის პირიანი, ორთავეა რათგან ნება.“
ფატმანს გაეხარდა, მაგრამ რა გაეხარდა! მაშინვე შეუთვალა - ჩქარა მოდი, ჩქარა მოდი, თორემ ვეღარ ვითმენო:
ფატმანისსა ვერ გიამბობ, მოემატა რა სიამე!
მიუწერა: „კმარის, რაცა უშენომან ცრემლი ვლამე,
აწ ვიქმნები თავის წინა, აქა მპოვე მარტო სამე,
მომისწრაფე შეყრა შენი, რა შეღამდეს, მოდი ღამე.“
ავთანდილიც, როგორც კი დაღამდა, მაშინვე გაეშურა ფატმანთან. მაგრამ გზაში ფატმანის მონა შემოხვდა, რომელმაც ფატმანის დანაბარები გადასცა, ამაღამ ნუ მოხვალ, ვითარება შეიცვალაო.
ავთანდილი გაბრაზდა, - ეს დიაცი რა წადი-მოდის მეთამაშებაო, გაფრთხილება არად ჩააგდო და ფატმანთან მივიდა. ფატმანს ფერ-ფური წაუვიდა, მაგრამ არ შეიმჩნია ავთანდილის შიშითა და რიდით.
ავთანდილი და ფატმანი სასიყვარულო განცხრომას რომ მიეცნენ, ამ დროს მოულოდნელად თავს წამოადგათ ფატმანის ძველი საყვარელი, - ერთი კოხტაპრუწა და კუნთმაგარი ჯეელი, რომელიც ავთანდილის დანახვამ შეაკრთო, ფატმანი კი მთლად დაფეთდა:
ფატმან რა ნახა, შეშინდა, ძრწის და მიეცა ძრწოლასა.
მან გაკვირვებით უჭვრიტა მათსა ლაღობა-წოლასა,
უთხრა: „არ გიშლი, დიაცო, ფერთა მი და მო კრთოლასა;
გამითენდების, განანებ მაგა მოყმისა ყოლასა!
გამკიცხე, ბოზო დიაცო, და დამდევ გასათრეველად,
მაგრა სცნობ ხვალე პასუხსა მაგა საქმისა მზღვეველად;
ვარ შენთა შვილთა შენითა კბილითა დამაჭმეველად,
დავშალო, წვერთა ფუ მიყავ, ხელიღა ვრბოდე მე ველად!“
ეს თქვა ფატმანის ძველმა საყვარელმა, ბრაზით ლამის წვერი დაიგლიჯა და გავარდა. ფატმანმა თავში ხელები შემოიკრა და ლოყების ხოკვა დაიწყო.
მოსთქვამს: „მოვკალ, ჰაი, ქმარი, ამოვწყვიდენ წვრილნი შვილნი,
იავარ-ვყავ საქონელი, უსახონი თვალნი თლილნი,
გავეყარე საყვარელთა, ვა გამზრდელნი, ვა გაზრდილნი!
ბოლოდ ვექმენ სახლსა ჩემსა, სიტყვანია ჩემნი წბილნი.“
ავთანდილს ძალიან გაუკვირდა ფატმანის ეს ვაი-ვიში და ჰკითხა - რატომ დაგემუქრა ის კაცი, ვინ იყო და რა უნდოდაო.
დიაცმან უთხრა: „ჰე, ლომო, ხელი ვარ ცრემლთა დენითა,
ნურას ნუ მკითხავ ამბავსა, ვერცა რას გითხრობ ენითა,
დავხოცენ შვილნი ხელითა, მით ვარ აღარას ლხენითა,
თავი მოვიკალ უთმინოდ სიყვარულითა შენითა.“
ყველაფერი ჩემი ბრალია, ენაჭარტალა ვარ, უჭკუო, შმაგი და რეტი, მაგრამ ნურაფერს მკითხავ, თუ ჩემი დახმარება გინდა, ის კაცი ამ ღამითვე მოჰკალი, თორემ თუ მეფესთან მიმასწრო მისვლა, შვილებს საკუთარი კბილებით დამაჭმევს, თუ არა და ამ ღამითვე აქაურობას გაეცალე შენი ტვირთით, თორემ შენც უბედურებას გადაეყრებიო.
ავთანდილს შეებრალა სასოწარკვეთილი ფატმანი და უთხრა - კაცი გამაყოლე, გზა რომ მიმასწავლოს, იმ კაცს მე მოვუვლი, შენ წყნარად იყავიო. ფატმანმა მონა გააყოლა და ავთანდილს თხოვა, თუ იმ კაცს მოკლავ, ჩემი ნაჩუქარი ბეჭედი უკეთია თითზე და ის მომიტანეო.
ავთანდილი მეგზურმა მთელი ქალაქი გაატარა და ზღვის პირას მდებარე მშვენიერ სასახლესთან მიიყვანა, რომელიც ფატმანის საყვარელს ეკუთვნოდა, და მიუთითა, სად იძინებდა იგი. ავთანდილმა ორ დარაჯს სული გააფრთხობინა და მის საწოლ ოთახში შევიდა.
იგი ყმა საწოლს მარტო წვა გულითა ჯავრიანითა;
ხელ-სისხლიანი ავთანდილ შედგა ტანითა ჯანითა;
ვეღარ აესწრა, იდუმალ მოკლა თუ, ვერცა ვცანითა,
ხელი მოჰკიდა, მიწასა დაასკვნა, დაკლა დანითა.
ავთანდილმა ბეჭდიანი თითი მოკვეთა და ისე წამოვიდა, ვერავინ ვერაფერი გაიგო. ფატმანს ბეჭდიანი თითი აჩვენა და ჰკითხა, რატომ ემუქრებოდა ის კაცი..
„აწ მითხარ, თუ რას იტყოდი, რას გაჰშმაგდი ისრე რეტად?
რას გექადდა ისი კაცი? მესწრაფების მეტის-მეტად.“
ფატმან ფერხთა მოეხვია: „არა ღირს ვარ პირსა ჭვრეტად!
გამიმრთელდა გული წყლული, აწყა დავჯე ცეცხლთა შრეტად.“
რახან გადავრჩი, ახლა ყველაფერს მოგიყვებიო, - უთხრა ავთანდილს.